۴ نوامبر ۲۰۲۶ - یک کارآزمایی بالینی فاز ۳ نشان می‌دهد که افزودن داپاگلیفلوزین به گلیمپیراید و متفورمین در قالب یک قرص با دوز ثابت، در مقایسه با تجویز همزمان قرص‌های گلیمپیراید و متفورمین، کنترل قند خون بهتری را طی ۱۶ هفته در بیماران هندی مبتلا به دیابت نوع ۲ با کنترل نامناسب، فراهم می‌کند. یافته‌های این کارآزمایی در مجله Advances in Therapyمنتشر شده است.
چرا درمان‌های ترکیبی در دیابت نوع ۲ اهمیت دارند؟
دیابت نوع ۲ در سراسر جهان در حال گسترش است و یک چالش بزرگ سلامت عمومی محسوب می‌شود. هند پس از چین، دومین کشور با بیشترین میزان ابتلای این بیماری است؛ به‌طوری که حدود ۱۰۱ میلیون نفر مبتلا و ۱۳۶ میلیون نفر دیگر در مرحله پیش‌دیابتی قرار دارند.
دیابت نوع ۲ با چندین بیماری همراه از جمله بیماری‌های قلبی‌عروقی، بیماری مزمن کلیوی، نوروپاتی (آسیب عصبی) و عوارض چشمی مرتبط است. این عوارض در مجموع بار اقتصادی سنگینی را بر سیستم‌های مراقبت‌های بهداشتی جهانی و هند تحمیل می‌کنند.
متفورمین به‌طور گسترده به عنوان درمان اولیه دیابت نوع ۲ استفاده می‌شود. با این حال، بسیاری از بیماران به دلیل ماهیت پیش‌رونده و چندعاملی این بیماری، به درمان ترکیبی نیاز دارند. دستورالعمل‌های بین‌المللی و هندی توصیه می‌کنند بیمارانی که با تک‌درمانی متفورمین به کنترل مطلوب قند خون دست نمی‌یابند، از درمان‌های دوگانه یا سه‌گانه استفاده کنند.
ترکیب داروهایی با مکانیسم‌های مکمل می‌تواند کنترل قند خون را بهبود بخشد، در حالی که فرمولاسیون‌های دوز ثابت (FDC) ممکن است رژیم‌های درمانی را ساده‌تر کرده و پایبندی به درمان را افزایش دهند. هند اولین کشوری بود که در اوایل دهه ۱۹۷۰ ترکیبات دوز ثابت را برای دیابت نوع ۲ معرفی کرد؛ در ایالات متحده نیز این استراتژی اولین بار در سال ۱۹۹۹ معرفی شد.
با پیشرفت‌های درمانی، ترکیبات دوز ثابت متعددی برای دیابت نوع ۲ توسعه یافته است که رایج‌ترین آن‌ها شامل ترکیب متفورمین با سولفونیلاورهها، مهارکننده‌های DPP-4یا مهارکننده‌های SGLT2است.
با وجود بار قابل توجه دیابت نوع ۲ در هند، کمبود نسبی شواهد بالینی قوی برای ارزیابی گزینه‌های درمانی جدید، به‌ویژه در بیماران هندی وجود دارد. برای پر کردن این شکاف، این کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی شده فاز ۳ برای ارزیابی و مقایسه اثربخشی و ایمنی قرص با دوز ثابت شامل داپاگلیفلوزین (DAPA)، گلیمپیراید (GLIM) و متفورمین با آزادسازی فوری (MET) در مقابل تجویز همزمان قرص‌های گلیمپیراید و متفورمین در بیماران هندی که به کنترل مناسب دیابت دست نیافته بودند، انجام شد.
مقایسهٔ درمان‌های سه‌گانه و دوگانه در کارآزمایی فاز ۳
در مجموع ۵۳۶ بیمار بزرگسال مبتلا به دیابت در این کارآزمایی تصادفی‌سازی شده و برچسب‌باز (Open-label) که در ۲۱ مرکز بالینی در سراسر هند انجام شد، شرکت کردند. شرکت‌کنندگان ۱۸ تا ۶۵ ساله بودند و با وجود دریافت دوزهای ثابت از گلیمپیراید و متفورمین به مدت حداقل هشت هفته، سطح هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) آن‌ها بین ۸٪ تا ۱۱٪ بود. شرکت‌کنندگان به چهار گروه تقسیم شدند: دو گروه درمانی و دو گروه مقایسه.
در گروه درمانی اول، شرکت‌کنندگان قرص با دوز ثابت شامل ۵ میلی‌گرم DAPA، ۱ میلی‌گرم GLIMو ۵۰۰ میلی‌گرم MET را دو بار در روز دریافت کردند. در گروه درمانی دوم، شرکت‌کنندگان قرص با دوز ثابت شامل ۵ میلی‌گرم DAPA، ۱ میلی‌گرم GLIMو ۱۰۰۰ میلی‌گرم MET را دو بار در روز دریافت کردند.
در گروه مقایسه اول، شرکت‌کنندگان ۱ میلی‌گرم GLIMو ۵۰۰ میلی‌گرم METرا به‌صورت قرص‌های جداگانه دو بار در روز دریافت کردند. در گروه مقایسه دوم، شرکت‌کنندگان ۱ میلی‌گرم GLIM و ۱۰۰۰ میلی‌گرم MET را به‌صورت قرص‌های جداگانه دو بار در روز دریافت کردند.
در تمام گروه‌ها، دوره اصلی درمان ۱۶ هفته بود و پس از آن سطح HbA1c(نشانگر شناخته‌شده کنترل قند خون) ارزیابی شد. شرکت‌کنندگانی که به سطح هموگلوبین گلیکوزیله۷ درصد یا کمتر دست یافتند، درمان را تکمیل کرده و در هفته ۱۸ تحت پیگیری ایمنی قرار گرفتند. کسانی که به این هدف نرسیدند، وارد یک مرحله درمانی ۱۲ هفته‌ای دیگر شدند که طی آن دوز گلیمپیراید آن‌ها افزایش یافت و سپس ارزیابی ایمنی پس از درمان در هفته ۳۰ انجام شد.
یافته‌های کلیدی
پروفایل اثربخشی
ارزیابی هموگلوبین گلیکوزیله در هفته ۱۶ نشان داد که در هر دو گروه درمانی، کاهش HbA1c نسبت به مقدار اولیه به‌طور معناداری بیشتر از دو گروه مقایسه بود. در گروه‌های با دوز پایین‌تر، HbA1cدر درمان سه‌گانه ۲.۱۷ واحد درصد کاهش یافت، در حالی که در درمان دوگانه این کاهش ۱.۶۴ واحد درصد بود.
در گروه‌های با دوز بالاتر، این کاهش به ترتیب ۲.۲۵ و ۱.۷۲ واحد درصد بود. نسبت شرکت‌کنندگانی که به هدف HbA1cکمتر از ۷٪ دست یافتند، در هر دو گروه درمانی به‌طور معناداری بالاتر از گروه‌های مقایسه بود. این نسبت‌ها در گروه‌های دوز پایین‌تر ۷۰.۶۸٪ در مقابل ۴۶.۶۲٪ و در گروه‌های دوز بالاتر ۷۸.۳۶٪ در مقابل ۵۳.۳۸٪ بود.
در هفته ۱۲ام، نسبت شرکت‌کنندگانی که به هدف HbA1c رسیدند، در گروه درمانی دوم به‌طور معناداری بالاتر از گروه مقایسه دوم بود. در هفته ۱۶ام، کاهش سطح قند خون ناشتا و پس از غذا در گروه درمانی دوم نسبت به گروه مقایسه دوم به‌طور معناداری بیشتر بود. با این حال، تفاوت بین گروه درمانی اول و گروه مقایسه اول در هر دو هفته ۱۲ام و ۱۶ام از نظر آماری معنادار نبود.
علاوه بر این، تغییرات وزن بدن اندک بود و تفاوت معناداری بین گروه‌های درمان سه‌گانه و گروه‌های دوگانه متناظر مشاهده نشد.
در میان ۱۹۸ شرکت‌کننده‌ای که پس از هفته ۱۶ام نیاز به افزایش دوز گلیمپیراید داشتند، سطوح HbA1c، قند خون ناشتا و قند خون پس از غذا در هفته ۲۸ در هر چهار گروه همچنان به‌طور معناداری نسبت به مقدار اولیه کاهش یافته بود. با این حال، تفاوت بین گروه‌های درمان سه‌گانه و گروه‌های دوگانه متناظر در هفته ۲۸ از نظر آماری معنادار نبود. از آنجایی که این تحلیل تنها شامل شرکت‌کنندگانی بود که در هفتهٔ ۱۶ام به کنترل کافی قند خون دست نیافته بودند، این یافته‌ها ثابت نمی‌کنند که آیا مزیت اولیه درمان در کل جمعیت مورد مطالعه حفظ شده است یا خیر.
پروفایل ایمنی
میزان بروز عوارض جانبی ناشی از درمان در هر چهار گروه مشابه بود. در طول دوره اصلی درمان، ۲۶ شرکت‌کننده دچار عوارض جانبی شدند. شایع‌ترین عوارض گزارش‌شده شامل تب، استفراغ و سردرد بود. تمام عوارض جانبی با شدت خفیف یا متوسط بودند و بعید به نظر می‌رسید با داروهای مورد مطالعه در ارتباط باشند. تمام عوارض گزارش‌شده برطرف شدند و هیچ عارضه جدی یا اپیزود هیپوگلیسمی (افت قند خون) در طول مطالعه گزارش نشد.
قرص سه-دارویی، نویدبخش کنترل بهتر دیابت است
یافته‌های این کارآزمایی بالینی نشان می‌دهد که افزودن DAPAبه ترکیب GLIMو MET در قالب یک قرص با دوز ثابت، در کنترل سطح قند خون طی ۱۶ هفته در بیماران هندی مبتلا به دیابت نوع ۲ با کنترل نامناسب، مؤثرتر از تجویز همزمان قرص‌های گلیمپیراید و متفورمین است. این ترکیب دوز ثابت همچنین پروفایل ایمنی کوتاه‌مدت قابل قبولی دارد.
ترکیب دوز ثابت سه داروی ضد دیابت، راحتیِ استفاده از یک قرص واحد را در مقایسه با تجویز همزمان چندین دارو فراهم می‌کند؛ امری که اغلب باعث افزایش تعداد قرص‌های مصرفی و کاهش پایبندی به درمان می‌شود. اگرچه ساده‌سازی درمان ممکن است پایبندی به دارو را بهبود بخشد، اما این در این کارآزمایی به‌طور مستقیم میزان پایبندی به دارو ارزیابی نشد. همچنین محققان ترکیب دوز ثابت را با سه داروی مشابه که به‌صورت جداگانه تجویز می‌شوند، مقایسه نکردند.
با توجه به تأثیر منفی قابل توجه سطوح بالای هموگلوبین گلیکوزیله (بیش از ۷٪) بر خطر عوارض میکرو‌وسکولار و ماکرو‌وسکولار، یافته‌های فعلی بر ارزش بالینی بالقوه بهبود کنترل قند خون با درمان ترکیبی سه‌گانه تأکید می‌کنند. با این حال، این کارآزمایی ثابت نکرد که آیا این درمان از پیشرفت دیابت نوع ۲ یا کاهش عوارض طولانی‌مدت مرتبط با دیابت جلوگیری می‌کند یا خیر.
این کارآزمایی تنها شامل بیماران هندی بود که ممکن است تعمیم‌پذیری یافته‌ها را به سایر جمعیت‌ها با پیشینه‌های ژنتیکی، محیطی یا سبک زندگی متفاوت محدود کند. سایر محدودیت‌ها شامل طراحی مطالعه با برچسب‌باز (Open-label)، مدت زمان نسبتاً کوتاه درمان، تعداد کمتر شرکت‌کنندگان در مرحله درمان طولانی‌مدت و حذف بیمارانی با عوارض قابل توجه دیابت بود. مطالعات طولانی‌مدت آینده با حجم نمونه بزرگ‌تر برای تعیین قطعی مزایای درمانی پایدار و پروفایل‌های ایمنی ترکیبات دوز ثابت سه‌گانه و اثرات بالقوه آن‌ها بر عوارض مرتبط با دیابت مورد نیاز است.
این مطالعه توسط شرکت Sun Pharma Laboratories Limitedتأمین مالی شده است. چندین نویسنده، کارکنان فعلی یا سابق این شرکت بوده‌اند و پژوهشگران شرکت‌کننده نیز کمک‌هزینه‌های پژوهشی از سوی حامی مالی دریافت کرده‌اند.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20261104/A-three-drug-diabetes-pill-outperformed-dual-therapy.aspx